Αιτήσεις στο περίμενε για πάνω από 10 χρόνια, μέσος χρόνος εξέτασης έως 31 μήνες και εγκρίσεις παρά τις αρνητικές εισηγήσεις καταγράφει η Ελεγκτική Υπηρεσία, ζητώντας επανεξέταση του πλαισίου των πολεοδομικών παρεκκλίσεων.

Σημαντικές αδυναμίες στη διαδικασία χορήγησης πολεοδομικών αδειών κατά παρέκκλιση εντοπίζει η Ελεγκτική Υπηρεσία, προειδοποιώντας ότι ένας μηχανισμός που προορίζεται για εξαιρετικές περιπτώσεις κινδυνεύει να λειτουργεί ως παράλληλη οδός αδειοδότησης.

Η Ειδική Έκθεση ΕΕ-ΕΥ 30/2026 καταγράφει μεγάλες καθυστερήσεις, περιπτώσεις εγκρίσεων παρά τις αρνητικές εισηγήσεις των αρμόδιων αρχών, αλλά και εκ των υστέρων αδειοδοτήσεις αναπτύξεων που είχαν ήδη υλοποιηθεί χωρίς τις απαιτούμενες άδειες. Παράλληλα, θέτει ζητήματα διαφάνειας και τεκμηρίωσης των αποφάσεων.

Καθυστερήσεις έως και 11 χρόνια

Κατά την περίοδο 2020-2023, ο μέσος χρόνος εξέτασης των αιτήσεων από την Πολεοδομική Αρχή μέχρι την ολοκλήρωση της εξέτασής τους από το Συμβούλιο Μελέτης Παρεκκλίσεων (ΣΥΜΕΠΑ) κυμαινόταν μεταξύ 25 και 31 μηνών. Παρότι μειώθηκε από 31 μήνες το 2020 σε 25 το 2023, ορισμένες υποθέσεις χρειάστηκαν πάνω από δέκα χρόνια.

Χαρακτηριστική είναι αίτηση που υποβλήθηκε το 2010 και αφορούσε προσθήκες σε οικοδομή που λειτουργεί ως σχολή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η έκθεση της Πολεοδομικής Αρχής υποβλήθηκε 11 χρόνια αργότερα, ενώ η άδεια εκδόθηκε τον Δεκέμβριο του 2023, μετά την έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου τον Ιούλιο του 2021.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία προειδοποιεί ότι οι καθυστερήσεις, ιδίως σε περιπτώσεις μη αδειοδοτημένων αναπτύξεων, επιτρέπουν στην υφιστάμενη κατάσταση να συνεχίζεται και να αποκτά χαρακτηριστικά τετελεσμένου.

Εγκρίσεις παρά τις αρνητικές εισηγήσεις

Η έκθεση καταγράφει περιπτώσεις στις οποίες αναπτύξεις που είχαν ήδη υλοποιηθεί ή λειτουργούσαν χωρίς τις απαιτούμενες άδειες αδειοδοτήθηκαν εκ των υστέρων.

Σε μία υπόθεση, υποστατικά σε βιομηχανική ζώνη λειτουργούσαν ως υπεραγορά, παρότι είχαν αδειοδοτηθεί ως αποθήκες. Προηγούμενες αιτήσεις αλλαγής χρήσης είχαν απορριφθεί το 2012 και το 2014, ενώ είχαν εκδοθεί ειδοποιήσεις επιβολής.

Η Πολεοδομική Αρχή εισηγήθηκε εκ νέου την απόρριψη, ενώ το ΣΥΜΕΠΑ αναγνώρισε ότι η ανάπτυξη επηρέαζε τη στρατηγική του Σχεδίου Ανάπτυξης. Παρά ταύτα, εισηγήθηκε προσωρινή άδεια τεσσάρων ετών, η οποία εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο. Κατά την ημερομηνία της έκθεσης, ωστόσο, η υπεραγορά φαινόταν να λειτουργεί χωρίς να έχει εκδοθεί η προσωρινή άδεια.

Ανάλογη περίπτωση αφορούσε μεμονωμένη κατοικία σε γεωργική γη υψηλής ποιότητας στην επαρχία Αμμοχώστου. Παρά τις προηγούμενες απορρίψεις και τις επισημάνσεις για τη σύγκρουση με την προστασία της παραγωγικής γης, το ΣΥΜΕΠΑ εισηγήθηκε έγκριση, την οποία υιοθέτησε το Υπουργικό Συμβούλιο. Η Ελεγκτική Υπηρεσία σημειώνει ότι δεν εντόπισε τεκμήρια επαρκούς εξέτασης κρίσιμων ισχυρισμών που χρησιμοποιήθηκαν για την αιτιολόγηση της θετικής εισήγησης.

Εγκρίσεις παρά τις αρνητικές εισηγήσεις

Το 2020-2023, το ΣΥΜΕΠΑ διαφοροποιήθηκε από τις εισηγήσεις των Πολεοδομικών Αρχών σε 90 από τις 627 περιπτώσεις, ποσοστό 14,35%. Το 2023, το ποσοστό έφτασε το 21,4%.

Η διαφορετική αξιολόγηση δεν αποτελεί από μόνη της αδυναμία, υπογραμμίζει η έκθεση. Ωστόσο, το σκεπτικό των αποκλίσεων πρέπει να τεκμηριώνεται στον διοικητικό φάκελο.

Σε έξι περιπτώσεις που εξετάστηκαν, οι Πολεοδομικές Αρχές εισηγήθηκαν απόρριψη, κρίνοντας ότι οι αναπτύξεις επηρέαζαν ουσιωδώς τη στρατηγική του Σχεδίου Ανάπτυξης, ενώ το ΣΥΜΕΠΑ εισηγήθηκε έγκριση. Σε άλλες πέντε υποθέσεις, το Συμβούλιο άλλαξε την αρχική του θέση μετά από αναπομπή του Υπουργικού Συμβουλίου, χωρίς να εντοπιστούν καταγεγραμμένοι λόγοι ή νέα ουσιώδη στοιχεία που να εξηγούν τη μεταβολή.

Πίεση στη γεωργική γη

Από τις 633 αιτήσεις που εξετάστηκαν κατά την περίοδο 2020-2023, οι 259 αφορούσαν μεμονωμένες κατοικίες εκτός ορίων ανάπτυξης. Από αυτές, εγκρίθηκαν οι 139.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία εκφράζει ανησυχία για τη σωρευτική επίδραση τέτοιων εγκρίσεων στη γεωργική γη, καθώς ενδέχεται να οδηγούν σε κατακερματισμό καλλιεργήσιμων εκτάσεων και σταδιακή αλλοίωση του γεωργικού χαρακτήρα περιοχών.

Ερωτήματα για τα αντισταθμιστικά μέτρα

Αδυναμίες εντοπίστηκαν και στον καθορισμό των αντισταθμιστικών μέτρων που συνοδεύουν τις εγκρίσεις. Οι Κανονισμοί δεν προσδιορίζουν επαρκώς πότε επιλέγεται κάθε μέτρο ούτε πώς υπολογίζεται η αξία του.

Σε ορισμένες περιπτώσεις προτάθηκε καταβολή €5.000 προς την Τοπική Αρχή, ενώ σε άλλες δεν προτάθηκε αντίστοιχο χρηματικό μέτρο. Για αλλαγή χρήσης σε ξενοδοχείο προτάθηκε ποσό €70.000, χωρίς να προκύπτει από τον φάκελο η μεθοδολογία υπολογισμού.

Ζητείται επανεξέταση

Η Ελεγκτική Υπηρεσία ζητά ουσιαστική επανεξέταση του πλαισίου των πολεοδομικών παρεκκλίσεων, με έμφαση στη σαφήνεια των κριτηρίων, στην τεκμηρίωση των αποφάσεων, στη διαφάνεια των αντισταθμιστικών μέτρων και στην παρακολούθηση των αιτήσεων.

Θέτει επίσης ζήτημα θεσμικής ανεξαρτησίας του ΣΥΜΕΠΑ, λόγω των ρυθμίσεων για τον διορισμό και την ανανέωση της θητείας των μελών του, καθώς και της δυνατότητας του Υπουργικού Συμβουλίου να αναπέμπει υποθέσεις για επανεξέταση. Διευκρινίζει ότι η επισήμανση αφορά τη θεσμική διάρθρωση του μηχανισμού και όχι συγκεκριμένα πρόσωπα ή αποφάσεις.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η διεύρυνση της χρήσης των παρεκκλίσεων μπορεί να αποδυναμώσει τα Σχέδια Ανάπτυξης, με κίνδυνο η πολεοδομική πολιτική να προσαρμόζεται σε τετελεσμένες καταστάσεις αντί οι αναπτύξεις να ακολουθούν τους ισχύοντες κανόνες.

Διαβάστε αναλυτικά την έκθεση εδώ 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Κ. Λετυμπιώτης: Δεν μπορούμε να είμαστε ανεύθυνοι με τα δημόσια οικονομικά