Το πολύτιμο μέταλλο δεν λειτουργεί μόνο ως ασπίδα απέναντι στην κρίση, αλλά και ως εργαλείο διαχείρισής της

Η εκτίναξη του κόστους ενέργειας, οι πιέσεις στα νομίσματα και η ανάγκη για άμεση ρευστότητα οδηγούν ορισμένες κεντρικές τράπεζες σε ρευστοποιήσεις χρυσού, ανατρέποντας ένα από τα βασικά στηρίγματα της αγοράς τα τελευταία χρόνια.

Ο χρυσός θεωρείται παραδοσιακά το απόλυτο καταφύγιο σε περιόδους αναταραχής. Όμως η τρέχουσα γεωπολιτική κρίση φαίνεται να αναδεικνύει και μια άλλη, λιγότερο συζητημένη, πλευρά του: για ορισμένες κεντρικές τράπεζες, μετατρέπεται πλέον από ασφάλεια σε πηγή άμεσης χρηματοδότησης.

Μετά από χρόνια έντονων αγορών που στήριξαν την άνοδο των τιμών, η αγορά βλέπει τώρα τα πρώτα καθαρά σημάδια στροφής προς πωλήσεις, καθώς ο πόλεμος, η άνοδος του πετρελαίου και η ενίσχυση του δολαρίου αυξάνουν την ανάγκη για μετρητά.

Ο spot χρυσός, που διαπραγματεύεται γύρω στα 4.838 δολάρια ανά ουγγιά, έχει υποχωρήσει περίπου 10% από τα ιστορικά υψηλά του στα τέλη Ιανουαρίου, περνώντας σε φάση διόρθωσης παρά το περιβάλλον αυξημένου γεωπολιτικού κινδύνου.

Η εξέλιξη αυτή συνιστά έντονη ανατροπή σε σχέση με το προηγούμενο διάστημα, όταν οι κεντρικές τράπεζες απορροφούσαν μεγάλες ποσότητες χρυσού και λειτουργούσαν ως βασικός πυλώνας στήριξης των τιμών.

Πώληση για επιβίωση

Σύμφωνα με αναλυτές της αγοράς, οι λόγοι πίσω από αυτή τη μεταστροφή είναι άμεσα συνδεδεμένοι με τις πιέσεις που προκαλεί ο πόλεμος. Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου επιβαρύνουν τις οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας, ενώ η μεταβλητότητα στις ισοτιμίες υποχρεώνει ορισμένες νομισματικές αρχές να παρεμβαίνουν πιο επιθετικά στην αγορά συναλλάγματος.

Παράλληλα, αυξάνονται οι δημοσιονομικές ανάγκες. Όπως σημειώνει η Νίκι Σιλς της MKS Pamp, πολλές κεντρικές τράπεζες «κάθονταν πάνω σε έναν εξαιρετικά προσοδοφόρο κουμπαρά» όσο ο χρυσός κινείτο κοντά στα 5.000 δολάρια ανά ουγγιά. Τώρα, μέρος αυτών των αποθεμάτων αξιοποιείται για να καλυφθούν αυξημένες δαπάνες για ενέργεια και άμυνα ή για να στηριχθούν νομίσματα που δέχονται έντονες πιέσεις.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Στιβ Μπράις της Standard Chartered επισημαίνει ότι η αδυναμία των νομισμάτων στις αναδυόμενες αγορές έχει ωθήσει ορισμένες κεντρικές τράπεζες σε πωλήσεις χρυσού προκειμένου να σταθεροποιήσουν τις ισοτιμίες τους.

Οι αναδυόμενες αγορές στην πρώτη γραμμή

Οι ενδείξεις δείχνουν ότι η τάση είναι εντονότερη στις αναδυόμενες οικονομίες, όπου η ισχυροποίηση του αμερικανικού δολαρίου και το υψηλότερο κόστος δανεισμού επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο το χρηματοοικονομικό περιβάλλον.

Η Τουρκία είναι μέχρι στιγμής το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με έκθεση της Metals Focus, τα επίσημα αποθέματα χρυσού της μειώθηκαν κατά 131 τόνους τον Μάρτιο, μέσω swaps και άμεσων πωλήσεων, καθώς οι αρχές επιχείρησαν να στηρίξουν τη λίρα. Το τουρκικό νόμισμα, μάλιστα, έχει υποχωρήσει ακόμη περισσότερο έναντι του δολαρίου μετά το ξέσπασμα του πολέμου με το Ιράν.

Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και αλλού. Η Ρωσία φέρεται να έχει περιορίσει τα αποθέματα χρυσού τους τελευταίους μήνες, πιθανότατα για να καλύψει δημοσιονομικά ελλείμματα, ενώ και η Γκάνα έχει προχωρήσει σε πωλήσεις αποθεμάτων για να ενισχύσει τη ρευστότητα σε ξένο νόμισμα. Ακόμη και στην Πολωνία, της οποίας η κεντρική τράπεζα ήταν ο μεγαλύτερος αγοραστής χρυσού το 2024 και το 2025, ο διοικητής είχε εξετάσει προσωρινά το ενδεχόμενο πώλησης μέρους των αποθεμάτων για τη χρηματοδότηση αμυντικών δαπανών.

Χάνεται βασικός πυλώνας

Η στροφή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή οι κεντρικές τράπεζες υπήρξαν τα τελευταία χρόνια ένας από τους πιο σταθερούς και ισχυρούς παράγοντες ζήτησης στην αγορά χρυσού. Οι αγορές τους αντιστάθμιζαν τις εκροές από δυτικούς επενδυτές και στήριζαν την ανοδική πορεία των τιμών.

Σύμφωνα με το World Gold Council, οι κεντρικές τράπεζες αγόραζαν πάνω από 1.000 τόνους χρυσού ετησίως από το 2022 έως το 2024, επίπεδο-ρεκόρ για την παγκόσμια ζήτηση από τον επίσημο τομέα. Το 2025 οι αγορές περιορίστηκαν στους 863 τόνους, καθώς οι συμμετέχοντες στην αγορά βρέθηκαν αντιμέτωποι με πρωτοφανή μεταβλητότητα στις τιμές.

Η Natixis εκτιμά ότι η πρόσφατη πτώση του χρυσού οφείλεται εν μέρει στο ότι ορισμένες κεντρικές τράπεζες πωλούν αποθέματα είτε για να στηρίξουν τα νομίσματά τους είτε για να χρηματοδοτήσουν ενεργειακές ανάγκες. Στην ίδια ανάλυση επισημαίνεται ότι οι υψηλότερες αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων καθιστούν λιγότερο ελκυστικό τον χρυσό, ο οποίος δεν προσφέρει απόδοση.

Σε αυτό προστίθεται και η αποχώρηση ιδιωτών επενδυτών από θέσεις σε χρυσό, γεγονός που ενισχύει την καθοδική πίεση. Με άλλα λόγια, δύο από τα βασικά στηρίγματα της αγοράς —οι κεντρικές τράπεζες και οι επενδυτές που αναζητούσαν ασφαλές καταφύγιο— δείχνουν να εξασθενούν ταυτόχρονα.

Τακτική κίνηση ή αρχή βαθύτερης αλλαγής;

Παρά τη μεταστροφή, πολλοί στην αγορά σπεύδουν να προειδοποιήσουν ότι οι πωλήσεις αυτές ενδέχεται να είναι περισσότερο τακτικές παρά δομικές. Ο Άντριαν Ας της BullionVault συνοψίζει τη λογική ως εξής: οι κεντρικές τράπεζες αγόρασαν χρυσό ως ασφάλεια ενόψει μιας κρίσης· τώρα που η κρίση ξέσπασε, τον χρησιμοποιούν ως πηγή χρηματοδότησης.

Από την πλευρά του, ο Σαοκάι Φαν του World Gold Council τονίζει ότι αυτή ακριβώς η εξέλιξη υπογραμμίζει τον ρόλο του χρυσού ως αποθεματικού στοιχείου σε περιόδους στρες: είναι ένα ρευστό περιουσιακό στοιχείο που συνήθως αποδίδει καλά σε φάσεις αβεβαιότητας και μπορεί να αξιοποιηθεί όταν προκύψει ανάγκη.

Την ίδια ώρα, η αγορά δεν αποκλείει νέα επιστροφή αγοραστών εάν η διόρθωση συνεχιστεί. Παίκτες όπως η Κίνα έχουν ιστορικά εκμεταλλευθεί τις πτώσεις των τιμών για να ενισχύσουν τα αποθέματά τους, κάτι που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «πάτωμα» για τον χρυσό σε χαμηλότερα επίπεδα.

Το ερώτημα πλέον είναι αν πρόκειται για μια προσωρινή αντίδραση στην πίεση του πολέμου ή για το πρώτο σημάδι ότι αλλάζει πιο ουσιαστικά η συμπεριφορά των κεντρικών τραπεζών στην αγορά χρυσού. Προς το παρόν, το μόνο βέβαιο είναι ότι το πολύτιμο μέταλλο δεν λειτουργεί μόνο ως ασπίδα απέναντι στην κρίση, αλλά και ως εργαλείο διαχείρισής της.

Πηγή: naftemporiki.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η Κύπρος αντιμέτωπη με το ντόμινο της κρίσης - Πιέσεις σε καύσιμα, τουρισμό και ακίνητα