Καταγράφει αδυναμίες στον Πυλώνα 2 του συνταξιοδοτικού συστήματος της Κύπρου (Ταμεία Προνοίας) και κατέθεσε δέσμη μέτρων στα κράτη μέλη με στόχο την εξασφάλιση πρόσθετου εισοδήματος μετά την αφυπηρέτηση και την αξιοποίηση των αποθεματικών για τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της οικονομίας

Την ανάπτυξη του Πυλώνα 2 (Ταμεία Προνοίας) και αυτόματη εγγραφή των εργαζομένων σε συνταξιοδοτικά σχέδια με δικαίωμα αποχώρησης εισηγείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προτείνοντας οι εισφορές να ξεκινούν από χαμηλά και να αυξάνονται σταδιακά, με στόχο την ενίσχυση του εισοδήματος μετά την αφυπηρέτηση. 

Στην Έκθεσή της για την Κύπρο που δημοσίευσε τον Ιούνιο του 2026, η Επιτροπή αναφέρει ότι τα Ταμεία Προνοίας στη χώρα παραμένουν λιγότερο αναπτυγμένα σε σύγκριση με άλλα κράτη μέλη.  Συγκεκριμένα, τον Δεκέμβριο του 2024, η συνολική αξία των περιουσιακών τους στοιχείων ανερχόταν σε περίπου €4,6 δισ., ποσό που αντιστοιχούσε στο 13,5% του ΑΕΠ, έναντι 32,3% κατά μέσο όρο στην Ε.Ε..

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία είναι πιο αναπτυγμένα, συμβάλλουν περισσότερο τόσο στην ενίσχυση των συντάξεων όσο και στη χρηματοδότηση της οικονομίας, καθώς επενδύουν τις αποταμιεύσεις των εργαζομένων σε μακροπρόθεσμες επενδύσεις.

Τον Νοέμβριο του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στα κράτη μέλη δέσμη μέτρων για ενίσχυση των συμπληρωματικών συντάξεων, που περιλαμβάνει την αυτόματη εγγραφή σε συνταξιοδοτικά σχέδια.

Σε κίνδυνο φτώχειας ένας στους τρεις άνω των 65

Η Επιτροπή στην Έκθεση για την Κύπρο (Ιούνης 2026), καταγράφει σοβαρές αδυναμίες στον Πυλώνα 2 (Ταμεία Προνοίας) του συνταξιοδοτικού συστήματος και εκφράζει προβληματισμό για την ανεπάρκεια των συντάξεων και τα υψηλά ποσοστά φτώχειας στην τρίτη ηλικία.

Παρά τις θετικές επιδόσεις των δημόσιων οικονομικών, ένας στους τρεις ηλικιωμένους στην Κύπρο βρίσκεται αντιμέτωπος με τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Συγκεκριμένα, το ποσοστό για τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, το 2025 ακούμπησε το 33,7%, έναντι 18,8% του μέσου όρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καταγράφοντας αύξηση κατά δέκα ποσοστιαίες μονάδες από το 2021.

Η ανεπάρκεια των συντάξεων αντανακλάται στον συνολικό δείκτη αναπλήρωσης εισοδήματος από συντάξεις, όπου το 2024 ήταν στο 41%, έναντι 60% στην Ε.Ε., κάτι που φανερώνει το χάσμα μεταξύ των εισοδημάτων κατά την περίοδο της εργασίας και μετά την αφυπηρέτηση.

Στην Έκθεσή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναφέρει ότι, η εφαρμογή της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης που βρίσκεται σε εξέλιξη θα μπορούσε να συμβάλει στον περιορισμό της φτώχειας στην τρίτη ηλικία.

Επιπρόσθετα, αναδεικνύει τις δημογραφικές και δημοσιονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει το συνταξιοδοτικό σύστημα. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της, οι δημόσιες συνταξιοδοτικές δαπάνες αναμένεται να αυξηθούν κατά περίπου τρεις ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ μέχρι το 2070, φτάνοντας γύρω στο 12% του ΑΕΠ.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ανάπτυξη των συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών σχεδίων μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα του συστήματος, προσφέροντας πρόσθετες πηγές εισοδήματος στους συνταξιούχους και περιορίζοντας την εξάρτησή τους αποκλειστικά από την κρατική σύνταξη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Υπ. Εργασίας: Συνταξιοδοτικό σύστημα τριών Πυλώνων μέχρι το τέλος της δεκαετίας – «Μεταρρύθμιση που ξεπερνά τις αντοχές του Ταμείου είναι ανεύθυνη»

Τα Ταμεία Προνοίας σήμερα: Κατακερματισμός και περιορισμένη κάλυψη

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει ότι η κάλυψη των εργαζομένων από τα Ταμεία Προνοίας στην Κύπρο παραμένει περιορισμένη, καθώς η συμμετοχή σε αυτά αφορά κυρίως εργαζόμενους μεγάλων επιχειρήσεων ή εταιρειών στις οποίες υπάρχει συνδικαλιστική εκπροσώπηση.  

Ταυτόχρονα, αναφέρει ότι, παραμένουν κατακερματισμένα. με πολλά μικρά ταμεία που συνδέονται με συγκεκριμένες επιχειρήσεις.

Ειδικότερα, τον Σεπτέμβριο του 2024, στην Κύπρο υπήρχαν 837 συνταξιοδοτικά ταμεία, αριθμός που όπως επισημαίνει είναι δυσανάλογα μεγάλος σε σύγκριση με μεγαλύτερα κράτη μέλη της Ε.Ε. που διαθέτουν πιο αναπτυγμένα συνταξιοδοτικά συστήματα.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το μικρό μέγεθος πολλών ταμείων περιορίζει τις οικονομίες κλίμακας, αυξάνει το κόστος και δυσχεραίνει την αποτελεσματική διαφοροποίηση των επενδύσεων.

«Ο κατακερματισμός στον δεύτερο Πυλώνα και το μικρό μέγεθος του τρίτου ΠΑυλώνα περιορίζουν την ικανότητά τους να παρέχουν επαρκές συμπληρωματικό συνταξιοδοτικό εισόδημα και να συμβάλλουν ουσιαστικά στη χρηματοδότηση της οικονομίας», υπογραμμίζει η Έκθεση.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει ότι στην Κύπρο δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί μια εδραιωμένη επενδυτική κουλτούρα, γεγονός που το αποδίδει, μεταξύ άλλων, στο σχετικά χαμηλό επίπεδο χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού και στις περιορισμένες επιλογές διαφοροποιημένων επενδύσεων.

Ως αποτέλεσμα, τα κυπριακά νοικοκυριά κατευθύνουν το μεγαλύτερο μέρος των αποταμιεύσεών τους σε ακίνητα ή σε τραπεζικές καταθέσεις και όχι σε παραγωγικές επενδύσεις.

Επισημαίνει επίσης,  ότι η Κύπρος δεν διαθέτει ενιαίο εθνικό σύστημα παρακολούθησης των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, μέσω του οποίου οι πολίτες θα μπορούν να ενημερώνονται συγκεντρωτικά για τις κρατικές και συμπληρωματικές συντάξεις τους.

Νέα πηγή χρηματοδότησης για τις κυπριακές επιχειρήσεις

Πέρα από την ενίσχυση του συνταξιοδοτικού εισοδήματος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναδεικνύει τη δυνατότητα των Ταμείων Προνοίας να συμβάλουν στην ανάπτυξη της πραγματικής οικονομίας και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μέσω της χρηματοδότησης των κυπριακών επιχειρήσεων, που σήμερα βασίζονται κυρίως στον τραπεζικό τομέα.

«Ο δεύτερος Πυλώνας του συνταξιοδοτικού συστήματος έχει τη δυνατότητα να καταστεί σημαντική πηγή μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης για τις επιχειρήσεις», σημειώνει η Έκθεση.

Συνεπώς, όπως εξηγεί η Επιτροπή, η αξιοποίηση των αποθεματικών των Ταμείων Προνοίας σε παραγωγικές επενδύσεις θα μπορούσε, να διευκολύνει την πρόσβαση των κυπριακών επιχειρήσεων σε μακροπρόθεσμα κεφάλαια, στηρίζοντας την υλοποίηση νέων επενδυτικών σχεδίων και την επιχειρηματική ανάπτυξη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Α. Χαραλάμπους: Ανοικτές οι μακροχρόνιες προκλήσεις του συνταξιοδοτικού, καθοριστικός ο ρόλος των Ταμείων Προνοίας

Η δέσμη μέτρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Τον Νοέμβριο του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε δέσμη μέτρων για να βοηθήσει τους πολίτες να εξασφαλίσουν επαρκές εισόδημα κατά τη συνταξιοδότηση, βελτιώνοντας την πρόσβαση σε καλύτερες και πιο αποτελεσματικές συμπληρωματικές συντάξεις.

Μεταξύ άλλων, η δέσμη περιλαμβάνει σύσταση για την αυτόματη εγγραφή των εργαζομένων σε συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά σχέδια, με δυνατότητα αποχώρησης και μεταφοράς των δικαιωμάτων κατά την αλλαγή εργοδότη καθώς και με εισφορές που θα ξεκινούν από χαμηλά και θα μπορούσαν να αυξάνονται σταδιακά.

Παράλληλα, εισηγείται ανάπτυξη συστημάτων συνταξιοδοτικών ωφελημάτων και νομοθετικές προτάσεις για την αναθεώρηση του πλαισίου λειτουργίας των επαγγελματικών συνταξιοδοτικών ταμείων και του Πανευρωπαϊκού Ατομικού Συνταξιοδοτικού Προϊόντος (PEPP).

Ανάμεσα στις συστάσεις:

1. Αυτόματη εγγραφή εργαζομένων σε συνταξιοδοτικά σχέδια με δικαίωμα αποχώρησης

Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν μηχανισμούς αυτόματης εγγραφής (auto-enrolment), ώστε περισσότεροι εργαζόμενοι να αποκτούν συμπληρωματική σύνταξη.

Συνιστάται στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν ορθές πρακτικές κατά τη φάση εισαγωγής όπως εκτενή διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους και συνεχή μέτρα διαφάνειας.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο σταδιακής εφαρμογής της αυτόματης εγγραφής (για παράδειγμα, στοχεύοντας σταδιακά σε συγκεκριμένες κατηγορίες εργοδοτών ή ξεκινώντας με χαμηλότερα ποσοστά εισφορών τα οποία θα αυξάνονται στη συνέχεια) επιτρέποντας έτσι στους εργαζόμενους να συγκεντρώσουν σημαντικό ποσό για το συνταξιοδοτικό τους εισόδημα.

2. Καθιέρωση ενός ολοκληρωμένου συστήματος παρακολούθησης συντάξεων

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να θεσπίσουν ένα σύστημα παρακολούθησης συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων (Pension Tracking System - PTS). Το PTS θα πρέπει να αποτελεί μια ενιαία, εθνικής εμβέλειας υπηρεσία, προσβάσιμη δωρεάν σε όλα τα άτομα, η οποία θα τους παρέχει μια συνολική εικόνα των ατομικών συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων που έχουν αποκτήσει στα διάφορα συστήματα στα οποία συμμετέχουν ή συμμετείχαν στο παρελθόν.

3. Διακυβέρνηση

Τα κράτη μέλη σύμφωνα με την Επιτροπή, θα πρέπει να θεσπίσουν μια σαφή δομή διακυβέρνησης για το PTS, η οποία να βασίζεται στις αρχές της μη κερδοσκοπικής λειτουργίας, της ανεξαρτησίας, της αξιοπιστίας και της διαφάνειας.

4. Φορολογικά και άλλα κίνητρα

Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να θεσπίσουν φορολογικά και άλλα κίνητρα για την προώθηση της υιοθέτησης συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών προϊόντων, λαμβάνοντας υπόψη τις δημοσιονομικές τους επιπτώσεις.

Τα εν λόγω φορολογικά κίνητρα, όπως αναφέρει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα πρέπει να σχεδιάζονται κατά τρόπο ώστε να μη θέτουν σε μειονεκτική θέση τα άτομα που συμμετέχουν σε υφιστάμενα επαγγελματικά ή προσωπικά συνταξιοδοτικά σχήματα, συμπεριλαμβανομένων των σχημάτων που υποστηρίζονται από τους κοινωνικούς εταίρους.

Τα εν λόγω φορολογικά κίνητρα θα μπορούσαν:

- Να επιτρέπουν στους εργαζόμενους να αφαιρούν από το φορολογητέο εισόδημά τους τις εισφορές που καταβάλλουν σε επιλέξιμα συνταξιοδοτικά προϊόντα, έως ένα ανώτατο ετήσιο όριο έκπτωσης.

- Να επιτρέπουν στους εργοδότες να αφαιρούν από το φορολογητέο εισόδημά τους τις εισφορές που καταβάλλουν για τους εργαζόμενους τους σε επιλέξιμα συνταξιοδοτικά προϊόντα, έως ένα ανώτατο ετήσιο όριο έκπτωσης.

5. Πανευρωπαϊκό Ατομικό Συνταξιοδοτικό Προϊόν (PEPP)

Στη δέσμη μέτρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιλαμβάνεται και πρόταση αναθεώρησης του πλαισίου για το Πανευρωπαϊκό Ατομικό Συνταξιοδοτικό Προϊόν (PEPP), το οποίο εντάσσεται στον τρίτο Πυλώνα του συνταξιοδοτικού συστήματος. Το PEPP λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις κρατικές και επαγγελματικές συντάξεις, καθώς και τα υφιστάμενα εθνικά ιδιωτικά συνταξιοδοτικά προϊόντα.

Πρόκειται για προαιρετικό σχέδιο που συνοδεύεται από φορολογικά κίνητρα και έχει εθελοντική συμμετοχή, ενώ προβλέπεται και η δυνατότητα καταβολής εισφορών από τον εργοδότη, εφόσον υπάρχει σχετική συμφωνία.

Βασικό χαρακτηριστικό του PEPP είναι η δυνατότητα συνέχισης της συνταξιοδοτικής αποταμίευσης σε περίπτωση μετακίνησης του πολίτη σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον το κράτος μέλος εφάρμοσε τη νομοθεσία.

Πρόσθετο εισόδημα και «ένεση» στην οικονομία

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο στόχος της πιο πάνω δέσμης είναι διπλός. Αφενός, οι εργαζόμενοι να εξασφαλίζουν πρόσθετο εισόδημα μετά την αφυπηρέτηση και αφετέρου, τα αποθεματικά τους να αποτελέσουν πηγή μακροπρόθεσμων επενδυτικών κεφαλαίων για την ευρωπαϊκή οικονομία.
 

Δημοσιεύθηκε στο τεύχος Νοεμβρίου του περιοδικού Economy Today που κυκλοφόρησε 1/11

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

ΣΟΑΚ: Η αναβλητικότητα κοστίζει στις επόμενες γενιές – Αναγκαία μια σφαιρική συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση